De provincie Noord-Brabant wil de natuurvergunningen intrekken van vijf pluimveehouders rond de kwetsbare natuurgebieden De Peel en de Kampina. Dit leidde tot veel woede, zorgen bij omliggende gemeenten, politieke discussies en excuses van de provincie voor de slechte communicatie. Volgens Omroep Brabant raken de boeren de vergunning mogelijk dit najaar kwijt. Hoe zijn we in deze situatie terecht gekomen? Wat zijn mogelijke oplossingen?
Achteruitgang van natuur gaat nog steeds door
We hebben in Nederland een groot natuurprobleem in die zin dat de kwaliteit ervan nog steeds achteruit gaat als gevolg van onder andere veel te hoge stikstofdeposities. Hiervan is overvloedig wetenschappelijk bewijs. Deze achteruitgang vindt nog steeds plaats ondanks dat dit sinds 1992 in strijd is met de wet.
Klein stukje historie
In de periode 2010-2015 werden milieuorganisaties vaak in het gelijk gesteld bij beroepen tegen uitbreidingen van veehouderijen. Om dit te stoppen werd in 2015 door het kabinet het PAS in werking gesteld: er werd “ontwikkelruimte “ toegekend die het mogelijk maakte om forse uitbreidingen te faciliteren met toename van stikstofdepositie op natuurgebieden, en als gevolg daarvan verdere verslechtering. Een van de architecten van het plan was Ger Koopmans, toen nog politicus, nu voorzitter van LTO. In mei 2019 werd het PAS afgeschoten door de Raad van State nadat ook het Europese Hof het PAS al eerder als strijdig met de Habitatrichtlijn kwalificeerde. Sinds de PAS-uitspraak in 2019 is er geen serieuze inzet geweest van de kabinetten en provincies om de stikstofbelasting op natuurgebieden voldoende omlaag te brengen.
Piekbelasters
Er zijn veel piekbelasters die dicht bij Natura 2000-gebieden zitten en daar is nog steeds niets aan gedaan. De Commissie-Remkes kwam jaren geleden met een rapport waar iedereen inclusief Mark Rutte enthousiast over was. Dit rapport stelde jaren geleden al: pak de piekbelasters aan. Helaas is het rapport in een diepe lade verdwenen en wordt er niets mee gedaan.
Natuurvergunningen niet onherroepelijk
Een natuurvergunning is geen eeuwig recht. Je kunt het vergelijken met iets als een rijbewijs: ook dat kan worden ingetrokken als daar een goede reden voor is. Wie is nou schuldig aan deze situatie? Verschillende partijen: het is is een gedeelde schuld van (1) de centrale overheid, (2) de provincie en (3) de boeren zelf. Eigenlijk zou je kunnen zeggen dat de bovengenomede piekbelasters nooit een natuurvergunning van de provincie hadden mogen krijgen. De betreffende boeren wisten natuurlijk ook dat ze met een hoge ammoniakuitstoot dicht op kwetsbare natuurgebieden opereerden. De provincies gingen ook in de fout om dit te vergunnen. De centrale overheid wist ervan maar stond dit toe en promootte dit zelf. Zie het PAS van 2015 dat dit mogelijk maakte. En vergeet ook niet de landbouworganisaties als bijvoorbeeld het LTO die snoeihard lobbyden voor het PAS.
Intrekkingsverzoeken
MOB heeft daarom in 2023 aan de provincie verzocht om de natuurvergunningen van onder andere deze vijf grote piekbelasters in te trekken. Deze vijf bedrijven zijn niet willekeurig uitgekozen. Een ervan lichten we eruit: het bedrijf van de heer Rooijakkers in Helenaveen is een piekbelaster. Het bedrijf stoot ruim 9.000 kg/jaar ammoniak uit vlakbij een Natura 2000-gebied: de Deurnsche Peel. De depositie bedraagt 230 mol/ha/jaar, waarmee het bedrijf een extreem hoge piekbelaster is. Zelfs bij een reductie van de ammoniakuitsoot met 90% blijft het bedrijf met een depositie van 23 mol/ha/jaar een piekbelaster. In feite is hier dus maar één oplossing: sluiting. Het sluiten van dit bedrijf zal fors bijdragen aan reductie van belasting. De rechter heeft om die reden dan ook MOB in het gelijk gesteld.
Overigens is voor dit bedrijf in 2001 een natuurvergunning verleend voor het houden van 15.770 (groot)ouderdieren van vleeskuikens. Het bedrijf houdt er momenteel 30.000 en is daarmee wettelijk in overtreding. Tot slot: Helenaveen is één van de vier productielocaties van Rooijakkers.
Falende centrale en decentrale overheid
Het valt goed te begrijpen dat deze ontwikkeling voor de betreffende ondernemers hard aankomt. Maar ook LTO heeft jarenlang geroepen dat wie een natuurvergunning heeft veilig zit. Dat is simpelweg niet juist. Het is een absurde situatie want het gezag doet zijn werk niet. De wetten zijn duidelijk en liggen er gewoon, en daar heb je je aan te houden. Er wordt nu met de vinger gewezen naar milieuorganisaties als MOB, die deze miststanden aankaarten. Het tegendeel is het geval. Een falende centrale en decentrale overheid in combinatie met een gangbare agrarische sector die geen boodschap heeft aan verdere teloorgang van onze natuur is hier schuldig aan.
Overigens heeft LTO recent nog aangegeven dat ongeveer de helft van de veehouders niet over een passende natuurvergunning beschikt.
MOB heeft honderden procedures lopen m.b.t.een breed scala aan bedrijven, dus niet alleen veehouderijen. Er lopen bijvoorbeeld ook intrekkingsprocedures tegen twee kolencentrales in Rotterdam en de Amercentrale. Sinds 1992, en helemaal sinds de uitspraak van de Raad van State in 2019, weten ondernemers en/of hun adviseurs dat natuurvergunningen niet onaantastbaar zijn. LTO heeft boeren op dit punt systematisch desinformatie verstrekt.
Oplossingen?
Is er dan (g)een oplossing voor? Ja, die is er wel, maar dit zal een herstructurering vereisen van de hele veesector. Een drastische reductie van de veestapel is hierbij onvermijdelijk. Zie "Grond voor een gesprek" elders op deze website.
Ook andere belangrijke redenen om de veestapel drastisch te verkleinen
Zie het uitstekende artikel van hydroloog Flip Wiitte. ‘Verdroging is het gevolg van onze behoefte om nummer twee in de wereld te blijven in landbouwexport. Het is uiteindelijk een keuze tussen de natuur en grootschalige export.’‘We ontkomen niet aan een halvering van de veestapel.’